محاکمه
نقد کتاب: محاکمه ــ محاکمه علیرغم مبهمبودنش یک اثر بینهایت ارزشمند است چراکه روند پیشرفت بشر را از قرن هیجدهم منعکس میکند. جهان از عصر روشنگری و بهدلیل پیشرفت سریع در سیاست و فناوری و جامعه دیگر برای تکتک افراد قابلپیگیری و قابلدرک نیست. انسان با گسترش جوامع بزرگ پیشرفته در برابر یک بوروکراسی بیحدوحصر قرار گرفته است که او را در گمنامی غرقه میکند. رمان محاکمهی کافکا نمادی است از درماندگی انسان در جهانی که نهادها حکومت میکنند. کافکا توانسته است ترسها و نارضایتیهای انسانها را به تصویر بکشد، ترسها و نارضایتیهایی که حتی امروز هم که بیش از صد سال از خلق این اثر میگذرد، بهقوت خود مطرحاند.
بودنبروکها
نقد کتاب: بودنبروکها ــ در ادامهٔ داستان میبینیم که کسب و کار خانوادگی از نسلی به نسل بعدی میرسد. همزمان با این انتقال میبینیم که این شرکت خانوادگی چطور بهمرور به جانب زوال گام برمیدارد و شخصیتهای داستان دچار مشکلات جسمانی میشوند. در نسل سوم این خانواده، شرکت خانوادگی بودنبروکها دچار چالشهای جدی میشود، چالشهایی که حلشدنی نیست. مردهای خانواده، توماس، کریستیان و هانو که نسل چهارم است، دچار بیماری و مشکلات جسمانیاند و یارای رویارویی با چالشهای جهان پیرامون را ندارند.
کوه جادو
نقد کتاب:کوه جادو ــ ایدهٔ این رمان در سال ۱۹۱۲زمانی به ذهن توماس مان خطور کرد که همسرش را در یک آسایشگاه ملاقات کرد. دوازده سال طول کشید تا این رمان نوشته و چاپ شود. نویسنده خود نوشته است: «شخصیت او را باید کامل و دقیق گفت.» و این کار را هم کرده. هر شخصیتی در این رمان جهانبینی متفاوتی به نمایش میگذارد، روایتی متفاوت از زمان قبل از وقوع جنگ جهانی اول. در این رمان سِتِمبرینی که یک نویسندهٔ ایتالیایی است و نفتا یکی دیگر از شخصیتهای مهم، راجع به دیدگاههای سیاسی مختلف بحث میکنند. خوانندهای که به خودش زحمت بدهد و این گفتگوهای بسیار طولانی را دنبال کند در جهانی از تفکرات فلسفی شیرجه خواهد زد که هنوز هم رایجاند.
طبل حلبی
نقد کتاب: طبل حلبی ــ در طبل حلبی پسزمینهٔ داستان توصیف اعتراض یک پسربچه به نام اسکار ماتزرات است که نمیخواهد بزرگ شود. به نظر خودش «کامل» به دنیا آمده و جزو انسانهاییست که از همان زمانِ زاییدهشدن رشد عقلیشان بهکمال است. او با این پیشفرض «ساکن» بدن کودکیاش باقی میماند، طوری که نظرگاهِ کودک را حفظ میکند اما قضاوتهای بسیار ظریفی که با اطرافیانش پیش میکشد حاکی از ذهنی بزرگسال است. در گفتگوهایش فقط چیزهای ضروری میگوید و خود را عقبماندهٔ ذهنی جا میزند. در سهسالگی خودش را با سر و کله از پلههای زیرزمین به پایین پرت میکند تا برای همیشه بچه بماند و اینچنین از این فرصت برخوردار شود که اسرار و اعترافات اطرافیانش را جور دیگری تفسیر کند. با طبل حلبیای که بهمناسبت تولد سهسالگیاش هدیه میگیرد میتواند وقایعی را بفهمد و دنبال کند که نهتنها در زندگیاش رخ میدهند بلکه در گذشته نیز اتفاق افتادهاند. با این طبل میتواند افکار و صحنهها را ریتمیک بزند و بعداً در سیسالگی هم با زدن همان ریتم خاطراتش را زنده کند. او از طبلزدن هم بهعنوان هشدار و هم بهمنزلهٔ اعتراض به جامعه استفاده میکند.
قصر
نقد کتاب: قصر ــ قصر یکی از معماگونترین رمانهای قرن بیستم است و تفسیرهای زیادی برانگیخته است. همهٔ این تفسیرها اما یک کانونِ مشترک دارند که به تجربیات بنیادین انسان مدرن میپردازد: حس اسیر بودن در یک جامعهٔ پیچیده، حس ناامنی نسبت به قدرتهایی که زندگی ما در یدِ تصمیم آنهاست. کافکا داستان یک نقشهبردار به نام ک. را میگوید که در روستایی در کوهپایه که قصری بر آن بنا شده، میکوشد که کار و زندگی درست و درمانی داشته باشد. اما همهٔ کوششهایش را قدرت مرموز مقامات قصر نقش بر آب میکند. بوروکراسی همهچیز را در چنگال خود گرفته و مقامات اداری نفوذناپذیرند.
درمان دردناک
نقد کتاب: درمان دردناک ــ در این کتاب جورج اتوود تلاش میکند اشکال مختلف جنون را درک و تحلیل کند. اتوود معتقد است روانپزشکی سنتی بالقوه مضر است و بیمار را به یک شیء فرومیکاهد، حتی گاهی او را به موشی آزمایشگاهی تبدیل میکند که وقتی به شرایط آزمایش واکنش نشان میدهد و علائم جدیدی از خود بروز میدهد صرفاً تشخیص اولیهٔ پزشک را تأیید میکند و این مارپیچ رو به پایین همچنان ادامه مییابد. نویسنده نشان میدهد که علائم بیمار، بیانکنندهٔ حقایقی وجودی است که نیاز به درک و تفسیر دارند. مدل سنتی روانپزشکی این درک را به طور کامل دور میزند و سعی میکند در سادهترین کار مستقیماً بدن بیمار را با دارو درمان کند.
مارش رادتسکی، مکانیسم قدرت و افول
نقد کتاب: مارش رادتسکی، مکانیسم قدرت و افول ــ رمان مارش رادتسکی، نوشتهٔ یوزف روت، نویسندهٔ بزرگ اتریشی را میتوان در کنار جنزدگان داستایفسکی از مهمترین رمانهای سیاسی جهان دانست. اگر جنزدگان داستان شخصیتهایی علیه قدرت است، رمان مارش رادتسکی، منتشر شده در سال ۱۹۳۲ میلادی، داستان قدرت و مکانیسم آن است. قدرت یک امپراتوری رو به افول و سقوط خاندان «فون تروتا» که جسم و جانشان با ارتش و امپراتوری گره خورده است: کارل یوزف، شخصیت اصلی رمان، ارتشی است. پدربزرگش سروان بوده است و فرانس، پدر او، بخشدار یک شهر کوچک است. دهههای آخر امپراتوری است و کارل یوزف همچون خود امپراتور دچار تردید و انحطاط و پلهپله در سقوط.
زنان در جنگ
نقد کتاب: زنان در جنگ ــ زنی روزنامهنگار چند روز مانده به پایان جنگ جهانی دوم وارد برلین میشود. شهر کاملاً در تصرف روسهاست و روسهای زخمخورده از هیچ توحشی برای انتقام چشمپوشی نمیکنند. دربارۀ قساوت و توحش «ارتش سرخ» زیاد شنیدهایم اما خطر ارتش سرخی که زخمخورده هم باشد، ورای تصور است. مردم برلین کاملاً بیپناه و بیسلاح گیر سربازان ارتش سرخ افتادهاند و رنجی میکشند که نظیر آن کمتر در تاریخ روایت شده است. نویسنده، خاطرات روزانه و شرح مبارزاتش در راه زندهماندن را در دفترچهای خطاب به همسرش مینویسد: «زنی در برلین».
عقاید
نقد کتاب: عقاید ــ بیستوپنجم اکتبر ۱۹۴۶، «انجمن علوم اخلاقی کیمبریج»، مجادلهای کوتاه میان دو فیلسوف وینی؛ میهمان: کارل پوپر، میزبان: لودویگ ویتگنشتاین. در اینکه مجادله روی داده است، تردید نیست. دهدوازده تا مغز فسلفی آنجا بودهاند و هریک روایت اردوگاه خود را بازگفتهاند. حقیقت کجای ماجراست؟ جدال بر سر توالی رویدادهاست، توالی رویدادهای روایتها. روایت است که تعیین میکند چه اتفاقی افتاده، حقیقت چه بوده. اما از نظر کی؟ ــ از نظر راوی.
فلسفه. فیلسوف. تفلسف.
نقد کتاب: فلسفه. فیلسوف. تفلسف. ــ براین مگی کتاب «مردان اندیشه» را از جهتی در پاسخ به چنین وضعیتی ساخته است. این کتاب حاصل یکی از مشهورترین و موفقترین برنامههای یک شبکهٔ تلویزیونی در سراسر قرن بیستم است. زمانی که بیبیسی جهانی این برنامه را تولید کرد شاید خیال نمیکرد که تایمز آن را اینطور توصیف کند که «در هیچ شبکهٔ تلویزیونی عمومی تا به حال چیزی چنین جدّی و پردامنه وجود نداشته است.» در این کتاب بخشی از مهمترین چهرههای فلسفهٔ قرن بیستم نشستهاند جلوی دوربین دربارهٔ همان موضوعاتی صحبت کردهاند که از سرمنشأهای آن «پیچیدگی» به حساب میآیند. موضوعاتی دشوار که معمولاً اسباب ترس کتابخوانها و فلسفهدوستها بوده است.